ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

αναγέννηση και ανθρωπισμός ξεκινάμε με τον ορισμό του όρου αναγέννηση η αναγέννηση βέβαια είναι μία έννοια η οποία παραπέμπει σε κάτι το οποίο

ξαναγεννιέται αναβιώνει κατά κάποιο τρόπο τι είναι εκείνο που αναβιώνει η κλασσική αρχαιότητα και όταν λέμε η κλασική αρχαιότητα εννοούμε τόσο η

ελληνική όσο και κυρίως η ρωμαϊκή αρχαιότητα άρα λοιπόν η αναγέννηση αφορά την ιστορία του πολιτισμού του ευρωπαϊκού πολιτισμού είναι μια

πνευματική κίνηση που χαρακτηρίζεται από την αναβίωση των κλασικών αξιών οι οποίες είχαν παραμεριστεί κατά τον

μεσαίωνα αυτά ξεκινάνε αυτά συμβαίνουν μάλλον στην ιταλία κατά πρώτον τον 15ο

αιώνα ο 15ο και ο 16ο αιώνας είναι ο αιώνες της αναγέννησης από την ιταλία η αναγέννηση θα επεκταθεί σταδιακά στην

υπόλοιπη δυτική ευρώπη γαλλία ισπανία αγγλία κάτω χώρες γερμανία και θα επηρεάσει την πνευματική ζωή ακόμα και στις

λατινοκρατίας στην κρήτη με το αναγεννησιακό θέατρο και δευτερευόντως στην κύπρο θα λέγαμε λοιπόν ότι κατά την

περίοδο της αναγέννησης οι άνθρωποι ο ευρωπαίος άνθρωπος αποδεσμεύεται από τη μονομέρεια της θσε σκεφτική μεσαιωνικής

σκέψης ε και γίνεται το και το πνεύμα γίνεται πιο φιλελεύθερο δημιουργικό και ερευνητικό εκείνο που έχει σημασία είναι

ότι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τώρα περνάει ο ίδιος ο άνθρωπος και όχι ο θεός χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι η

αναγέννηση χαρακτηρίζεται από κάποιου είδους κριτική στάση αμφιβολία ή απόρριψη του θεού και της θρησκε κότας

εκείνο το οποίο θα απορριφθεί θα είναι η δυσι δαιμονίου πρόληψη αυτή η απαξίωση της ανθρώπινης

φύσης η υποτίμηση της ε η η αντίληψη ότι ο άνθρωπος είναι

διαβρωμένος εξορισμού από την αμαρτία και ότι εκείνο που πρέπει να τον ενδιαφέρει περισσότερο είναι η μεταθανάτια ζωή του και άρα στην επίγεια

ζωή του πρέπει να αποδυθεί σε έναν ακατάπαυστο ε αγώνα αποφυγής των παγίδων που του στήνει το κακό ο διάβολος αυτό

είναι το οποίο θα αλλάξει η θρησκευτικότητα θα παραμείνει θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι την εποχή του

διαφωτισμού ώστε να έχουμε κάποια σοβαρή αποστασιοποίηση από αυτό το φαινόμενο από αυτή την πλευρά την πλευρά δηλαδή της θρησκευτικής πίστης όπως είπαμε και

προηγουμένως η αφετηρία του φαινομένου εντοπίζεται στην ιταλία για πολλούς λόγους θα δούμε και στη συνέχεια και μάλιστα σε ιταλικές

πόλεις κράτη ο κυριότερες από τις οποίες είναι η φλωρεντία ε που είναι και η γενέτειρα της αναγέννησης η βενετία και

η ρώμη και διαδίδεται κατόπιν στην υπόλοιπη δυτική ευρώπη οι παράγοντες οι οποίοι καθόρισαν το φαινόμενο είναι πρώτα-πρώτα η οικονομική άνθηση κυρίως

βέβαια η οικονομική άνθηση ε η η οποία είναι η προϋπόθεση για την ανάπτυξη καλλιτεχνικής και πνευματικής δραστηριότητας όπως αναφέρθηκε και σε

προηγούμενα μαθήματα η αστική ζωή δεν είχε εκλείψει από την ιταλία ακόμα και κατά την ακμή του μεσαίωνα και ότι από

κει τον 11ο αιώνα παρατηρούνται και τα πρώτα σημάδια αλλαγής ε που μας εισάγουν σιγά-σιγά στην νεότερη εποχή η αναβίωση

δηλαδή του εμπορίου της οικονομίας που βασίζεται στο χρήμα και των επιχειρήσεων των ναυτιλιακών εταιρειών όλες αυτές οι

δράσεις στην ιταλία θαε εντοπισθούν και είναι και οι δράσεις οι οποίες απέφεραν τεράστια κέρδη σε αστικές οικογένειες σε

οικογένειες που ανήκαν στο πατρικά των πόλεων και που σιγά-σιγά διεκδίκησαν την εξουσία στις πόλεις αυτές όπως παραδείγματος χάρη είναι η

σφόρτσα στην στο μιλάνο οικογένεια σφόρτσα στο μιλάνο και οικογένεια των μεδίκων στη φλωρεντία ε τέτοιοι άνθρωποι

στους ηγεμονικού κύκλους αυτών των πόλεων αλλά και πλούσια αστοί θα γίνουν οι χορηγοί των καλλιτεχνών των διανοουμένων

των φιλοσόφων ε των γραφέων της εποχής εκείνης στο χάρτη αυτό βλέπουμε την ιταλική χερσόνησο την πολιτική γεωγραφία

της ιταλικής χερσονήσου κατά το 1ο μισό του 16ου αιώνα όπως είναι γνωστό μιλώντας για ιταλία εκείνη την εποχή χρησιμοποιούμε τον όρο με καθαρά

γεωγραφικό περιεχόμενο διότι δεν υφίσταται κράτος με το όνομα ιταλία το ιταλικό κράτος θα συγκροτηθεί πολύ αργά

στα μέσα του 10 9 αιώνα επομένως το περιεχόμενο του όρου ιταλία είναι καθαρά γεωγραφικό εδώ βλέπουμε αυτά αυτές τις

μικρές εδαφικές επικράτειες των πόλεων κρατών όπως είναι η φλωρεντία η πάρμα η μόντενα το μιλάνο η γένοβα και το

εκκλησιαστικό κράτος της ρώμης ενδιαφέρον έχει ότι αυτή εκπληκτική

εντυπωσιακή πολιτισμική δράση η οποία παρα τηρείται ε τον 15ο και 16ο αιώνα

και γεννιέται στην ιταλία εκδιλοσις αστικές κοινότητες θα πρέπει να το τονίσουμε αυτό με έμφαση ότι η αναγέννηση είναι ένα φαινόμενο αστικό

και αριστοκρατικό δεν αγγίζει ή ελάχιστα αγγίζει τους κατοίκους της υπαίθρου ε και τις κοιν τις κατώτερες κοινωνικές

τάξεις ε λοιπόν η η αναγέννηση εκδ πλώρες σε κοινότητες αστικές οι οποίες

κατά κάποιο τρόπο προσομοιάζουν με τις αρχαίες ελληνικές πόλεις κράτη

δηλαδή είναι μικρές επικράτειες με σημαντική οικονομική ανάπτυξη και με ακμαία αστική τάξη η ιταλία λοιπόν την

εποχή εκείνη με την εξαίρεση του νότιου τμήματός της του βασιλείου της νάπολης και της σικελίας που είναι υπό έλεγχο

ισπανικό αποτελείται από μικρές σχετικά επικράτειες πόλεων κρατών και βέβαια από το κράτος του πάππο το παπικό κράτος

τώρα μορφές και τομείς έκφρασης του αναγεννητικό φαινομένου ε τα πανεπιστήμια δεν είναι αναγεννησιακός θεσμός είναι παλιότερος είναι του όψιμου

μεσαίωνα θεσμός και όπως θα δούμε και παρακάτω στο σχετικό χάρτη σημαντικά από αυτά ιδρύθηκαν κατά τον 13ο αιώνα προϋπάρχουν δηλαδή του αναγεννητικό

φαινομένου το ενδιαφέρον τώρα είναι ότι τα πανεπιστήμια θα προσεγγίσουν την οικονομική κοινωνική και πνευματική ζωή της εποχής τους και θα συντονιστούν με

αυτή τη νέα αντίληψη που διαμορφώνεται για τον άνθρωπο και που αφήνει πίσω της το πνεύμα και την οπτική του μεσαίων

εδώ βλέπουμε το πανεπιστήμιο της bolonia εκεί έχουμε το αρχαιότερο ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο όπως βλέπουμε εδώ

ιδρυμένο ήδη το 1088 δηλαδή τον 11ο αιώνα το αρχαιότερο στον κόσμο πανεπιστήμιο με συνεχή λειτουργία το

τονίζω αυτό με συνεχή λειτουργία διότι όπως θα είναι ενδεχομένως γνωστό σε αρκετούς υπήρχε ήδη πανεπιστήμιο στην

κωνσταντινούπολη κάτι τέλος πάντων που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί πανεπιστήμιο στην κωνσταντινούπολη ήδη από τον 5ο αιώνα μάλιστα αναδιοργανώθηκε

κατά την περίοδο της δυναστείας του αμορίου τον 9ο αιώνα το λεγόμενο πανδιδακτήριο στην κωνσταντινούπολη ε

ήταν ένα δημόσιο ίδρυμα που παρείχε ανώτατες σπουδές νομικές φιλοσοφικές και θεολογικές

που όμως αυτό το ίδρυμα θα εκλείψει βέβαια στην πορεία και ειδικά κατά την οθωμανική κυριαρχία άρα δεν μπορούμε να

μιλήσουμε για συνεχή λειτουργία στην πολόνια όμως το πανεπιστήμιο ε μέχρι σήμερα εξακολουθεί να λειτουργεί αδιάλειπτα από το 1088 που ιδρύθηκε σε

αυτή τη μικρογραφία βλέπουμε μια πανεπιστημιακή αίθουσα στην πολόνια το 1350 με τους φ εδώ ε και τον δάσκαλο τον

καθηγητή να διδάσκει στην έδρα ο χάρτης ο συγκεκριμένος δείχνει τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια τον 13ο αιώνα δεν είμαστε ακόμα στην αναγέννηση όπως είπαμε τα

πανεπιστήμια δεν είναι αναγεννησιακός θεσμός προηγούνται ε και τα βλέπουμε εδώ με τη σειρά ίδρυσής τους πολύ σπουδαία ιδρύματα τα οποία υπάρχουν ακόμη αρκετά

από αυτά ανάμεσά τους οι οξφόρδη και το cambridge ε το μπελέ βέβαια στη γαλλία εδώ από το 1088 μέχρι το

1290 δηλαδή μέχρι το τέλος του 13ου αιώνα όπως παρατηρούμε συγκέντρωση τέτοιων ιδρυμάτων έχουμε στην ιταλία τη

γαλλία και λιγότερο στην ισπανία και την αγγλία ένα βασικό χαρακτηριστικό της αναγέννησης είναι ο ανθρωπισμός ο ουμανισμός όπως προτιμούμε να λέμε διότι

ο ελληνικός όρος ανθρωπισμός χαρακτηρίζεται από ένα έντονο ηθικό χρώμα ε που ο όρος ουμανισμός δεν το έχει με

τον όρο ανθρωπισμό εννοούμε ακριβώς τη στροφή ε που παρατηρείται κατά την περίοδο της αναγέννησης για βαθύτερη γνώση της

ελληνικής και λατινικής γραμματείας και της αρχαιότητας γενικότερα βλέπουμε την ανάγκη των ανθρώπων της εποχής να εκφραστούν να

συγκροτήσουν μία εικόνα για τον εαυτό τους και για τον κόσμο βασισμένη σε αξίες και σε ιδέες της κλασικής

αρχαιότητας ελληνικής και ρωμαϊκής άλλωστε το γεγονός ότι το φαινόμενο γεννήθηκε και αναπτύχθηκε κατά πρώτον

στην ιταλία ασφαλώς δεν είναι άσχετο με το παρελθόν της χώρας αυτής το κλασικό λατινικό της παρελθόν άλλωστε οι ιταλοί της εποχής της

αναγέννησης κυκλοφορούσαν ζούσαν ανάμεσα στα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος αυτού ειδικά σε πόλεις όπως ήταν η ρώμη

και είχαν την ευκαιρία να ε θυμηθούν να ανατρέξουν σε αυτό το παρελθόν και πράγματι ανέτρεξαν στο παρελθόν ε

μελετώντας τα έργα πρωτίστως των ρωμαίων συγγραφέων γραμμένα στα λατινικά φυσικά και δευτερευόντως των ελλήνων συγγραφέων

από λατινικές μεταφράσεις ή κατευθείαν από το πρωτότυπο στο βαθμό βέβαια που εκείνη την εποχή υπήρξε και μία άνθηση

στις ελληνικές σπουδές και στη μελέτη και εκμάθηση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας τώρα θα πρέπει εδώ να γίνει μία

επισήμανση ότι βέβαια η αρχαία γραμματεία ν δεν είχε πάψει να μελετάται και στο μεσαίωνα τουλάχιστον κατά ένα

μέρος αυτής η λατινική ειδικά γραμματεία ήταν πολύ γνωστή στον στη δύση η ίδια η εκκλησία τη

χρησιμοποιούσε και βεβαίως στο βυζάντιο ποτέ δεν έπαψαν οι λόγοι μορφωμένοι άνθρωποι να μελετούν τους αρχαίους έλληνες συγγραφείς τους οποίους άλλωστε

θεωρούσαν πνευματική τους κληρονομιά ε κατά συνέπεια θα αναρ κανείς γιατί τι είναι εκείνο που αλλάζει στην περίπτωση αυτή σε τι διαφοροποιείται η μελέτη της

αρχαίας γραμματείας στην αναγέννηση κατά την αναγέννηση συγκριτικά με το μεσαίωνα ε λοιπόν η διαφορά βρίσκεται στο ότι ε η μελέτη του

αρχαίου πολιτισμού της αρχαίας γραμματείας δεν εξαντλείται σε θεωρητικό και σχολαστικό θα λέγαμε επίπεδο αλλά ε

αποβλέπει στο να γίνει ουσιαστικότερη βαθύτερη πιο γόνιμη πιο δημιουργική

δηλαδή να αντληθούν από τα έργα της αρχαιότητας από την ιδεολογία την

κοσμοαντίληψη που μεταφέρεται εκφράζεται στα έργα των κλασικών ελλήνων και ρωμαίων συγγραφέων να αντληθούν αξίες ιδέες

αρχές που θα θεμελιώσουν ένα νέο κώδικα αξιών των ανθρώπων της εποχής εκείνης στις ρίζες του αναγεννητικό φαινομένου και ειδικά του ανθρωπισμού που όπως

είπαμε είναι βασικό χαρακτηριστικό της αναγέννησης η στροφή προς την αρχαία γραμματεία ο ανθρωπισμός ε βρίσκονται

τρεις σημαντικοί πολύ σημαντικοί ιταλοί ποιητές δεν ανήκουν στην αναγέννηση είναι πρόδρομοι όπως είπαμε της αναγέννησης προδρομικός μορφές του

ανθρωπισμού είναιο δάντης ο πετράρχης και ο βοκάκιος όπως βλέπουμε από τις χρονολογίες γέννησης και θανάτου τους ο

παλαιότερος βέβαια είναι ο δάντης ήδη βρίσκεται στον 13ο προς 14ο αιώνα και η άλλοι δύο είναι σχεδόν σύγχρονοι ο πετράρχης και ο βοκάκιος σχεδόν

συνομήλικοι θα λέγαμε ε καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος του 14ου αιώνα οι άνθρωποι αυτοί με το ποιητικό τους έργο εκφράζουν

την τάση απομάκρυνσης των ανθρώπων της εποχής εκείνης από το μεσαιωνικό παρελθόν αυτός ο πίνακας ο οποίος βρίσκεται στην

βενετία και ονομάζεται το γραφείο του ανθρωπιστή ε τοποθετείται στις αρχές του 16ου αιώνα όταν δηλαδή η αναγέννηση η

ιταλική αναγέννηση βρίσκεται στην ακμή της και μας δίνει τη δυνατότητα να προσέξουμε ε ποιο είναι το περιβάλλον

ενός ανθρωπιστή από τον χώρο στον οποίο εργάζεται και κινείται μπορούμε εδώ ας πούμε να προσέξουμε κατά πρώτον την αγάπη του το ενδιαφέρον του για την

κλασική αρχαιότητα εδώ αριστερά σε αυτό το ράφι βλέπουμε κάποια αντικείμενα αγαλματίδια τα οποία παραπέμπουν σε

κατάλοιπα της αρχαιότητας της κλασικής αρχαιότητας ε ένα λοιπόν είναι αυτό το άλλο είναι η θρησκευτική πίστη ε

υπάρχουν εδώ θρησκευτικά βιβλία όπως εδώ πάνω στο γραφείο του ανθρωπιστή και υπάρχει βέβαια εδώ μία κόγχη ένα

ιδιαίτερο διακριτό σημείο του δωματίου αυτού όπου βλέπουμε τον εσταυρωμένο

ε βλέπουμε την κάποια σύμβολα που παραπέμπουν σε ερα τικό αξίωμα μία επισκοπική μήτρα και μία ποιμαντορική

ράβδο άλλωστε ο ανθρωπιστής που απεικονίζεται εδώ μάλλον είναι άνθρωπος προφανώς είναι και άνθρωπος της

εκκλησίας πολλοί ανθρωπιστές ήτανε εκκλησιαστικοί επίσκοποι καρδινάλιοι πάπες τλπ αυτό το καταλαβαίνουμε και από την από τα σημεία σύμβολα αυτά του

αξιώματος και βεβαίως από την αμφίεση βλέπουμε εδώ δηλαδή το πορφυρό ράσο του καρδιναλίου ενδεχομένως ο κύριος εδώ να είναι

κάποιος καρδινάλιος έτσι αυτό λοιπόν είναι το θρησκευτικό στοιχείο ε και υπάρχουν και κάποια όργανα όπως εδώ

κρικοειδής σφαίρα και κάπου πρέπει να υπάρχει και ένας αστρολάβος που παραπέμπουν στην επιστήμη εδώ πίσω σε αυτό το δωματιάκι βλέπουμε

βιβλία ένα αναλόγιο αυτό λοιπόν είναι το κλίμα μέσα στο οποίο κινείται και δημιουργεί ο

ανθρωπιστής συνδυάζει δηλαδή την επιστήμη την αρχαιότητα την αγάπη για την αρχαιότητα και βέβαια τη θρησκευτική

πίστη η οποία τώρα δεν είναι τόσο δυναστευει για την επίγεια ζωή είναι μία

θρησκευτική πίστη που επιδιώκεται τουλάχιστον να είναι απαλλαγμένη από την θρησκοληψία τη δυσδαιμονα του μεσαίωνα

σε αυτό το απόσπασμα από το κείμενο του νέτη ο μαντη ήτανε πολιτικός και διπλωμάτης από τη φλωρεντία μπορούμε να

διαγνώσουμε το κοσμοείδωλο της αναγέννησης να το διαβάσουμε το κείμενο αυτό γράφει λοιπόν ο μανέ ο κόσμος δημιουργήθηκε βέβαια από τον θεό αλλά ο

άνθρωπος τον μεταμόρφωσε και τον βελτίωσε γιατί ότι μας περιβάλλει είναι δικό μας έργο το έργο των ανθρώπων από μας προέρχονται οι ζωγραφιές και τα

γλυπτά από μας προέρχονται το εμπόριο οι επιστήμες και τα φιλοσοφικά αριστουργήματα από εμάς προέρχονται όλες οι εφευρέσεις όλες οι γλώσσες και όλα τα

είδη των λογοτεχνικών κειμένων εδώ αποτυπώνεται ξεκάθαρα η αναγεννησιακή αντίληψη για τον άνθρωπο

για τη ανθρώπινη φύση και για την το ρόλο και την αποστολή του ανθρώπου στον κόσμο βεβαίως ο θεός παραμένει ο

δημιουργός του κόσμου ε είναι η αφετηρία όλων των πάντων ωστόσο ο άνθρωπος είναι το τελειότερο από τα δημιουργήματα του

θεού ένα ον προικισμένο με εξαιρετικά ταλέντα και ικανότητες που το διαφοροποιούν από από όλα τα άλλα έμβια

όντα ε και εκείνος είναι ουσιαστικά που μεταμορφώνει τον το δημιούργημα του θεού το βελτιώνει και παράγει τις επιστήμες

τις τέχνες ε τα πάντα τις γλώσσες τη λογοτεχνία τη φιλοσοφία όλα βλέπουμε λοιπόν εδώ μια άλλη αντίληψη μια άλλη προσέγγιση της ανθρώπινης φύσης με

αρκετά θετικό πρόσημο που διαφοροποιείται αισθητά απ αυτή που υπήρχε κατά τον ε μεσαίωνα το ιδεώδες

του ανθρωπισμού συνοψίζεται σε αυτό που λέμε ουάλης καθολικός άνθρωπος ε θα εξηγήσουμε παρακάτω τι χαρακτηριστικά

έχει αυτό το μοντέλο αυτό το πρότυπο ανθρώπου στη συγκεκριμένη διαφάνεια έχουμε έναν που το ενσάρκωνε το πρότυπο αυτό με μεγάλη πληρότητα πρόκειται για

τον leonardo da vin έναν άνθρωπο πολυτάλαντο και για το σχέδιό του δεξιά τον λεγόμενο βιτρούβιο άνθρωπο ε

βλέπουμε δηλαδή έναν άνδρα ε γυμνό επανεμφανίζεται το γυμνό στην τέχνη εννοείται εκείνη την εποχή ε ο οποίος

είναι εγγεγραμμένος μέσα σε τετράγωνο και μέσα σε κύκλο σε δύο στάσεις πρόκειται για ένα σχέδιο που έγινε ως

μελέτη των αναλογιών του ανδρικού ανθρώπινου σώματος όπως περιγράφεται σε μία πραγ ματία του ρωμαίου αρχιτέκτονα βιτρουβιτ

είχε καθορίσει με κάποια μαθηματική ακρίβεια θα έλεγε κανείς τις αναλογίες του ανδρικού

σώματος επίσης σε μία άλλη διάσταση πιο συμβολική θα μπορούσε να πει κανείς ότι το ίδιο σχέδιο υπονοεί κατά κάποιο τρόπο

την συμμετρία του ανθρώπινου σώματος άρα και την ομορφιά θα έλεγε κανείς την αρτιότητα την πληρότητα κάτι που δίνει αξία δηλαδή

στην ανθρώπινη ύπαρξη ε και κατ επέκτασιν του κόσμου όλου είναι μια αντανάκλαση όλου του σύμπαντος ο άνθρωπος στο κέντρο του κύκλου ο

άνθρωπος το επίκεντρο του ενδιαφέροντος ε θα έλεγε κανείς ότι αυτό το σχέδιο αντιπροσωπεύει εκφράζει με μεγάλη

ακρίβεια την νέα αντίληψη για την θέση του ανθρώπου την αξία του ανθρώπου και τη θέση του στη δημιουργία και στον

κόσμο εδώ βλέπουμε τα χαρακτηριστικά του μοντέλου αυτού του προτύπου αυτού που ονομάζουμε homo universalis τι συνδυάζει ο homo universalis συνδυάζει την

αυθεντική θρησκευτικότητα η οποία απορρίπτει τη δυσι δαιμονίου μεσαίωνα και μια πολύπλευρη

προσωπικότητα δ δηλαδή ον άνθρωπος είναι δημιουργικός δραστήριος έχει εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του όλες τις δυνάμεις του

σωματικές και πνευματικές ενδιαφέρεται να τις καλλιεργήσει όλες αρμονικά να τις αναπτύξει δεν υποτιμά το σώμα δεν το

θεωρεί φυλακή της ψυχής και πηγή της αμαρτίας αισθάνεται ελεύθερος και υπεύθυνος έτοιμος να αναλάβει την ευθύνη

δηλαδή για τη διαμόρφωση ε του κόσμου του προφανώς αυτές οι πλευρές είναι κάτι εντελώς καινούργιο και είναι και η

γέφυρα που συνδέει τηνε αναγέννηση με την κατευθείαν με την αρχαιότητα αλλά και με τον σύγχρονο κόσμο γιατί ο σύγχρονος κόσμος ο κόσμος

όπως τον ξέρουμε σήμερα βρίσκεται ε χτίστηκε πάνω στα θεμέλια της αναγέννησης και της θρησκευτικής μεταρρύθμισης που είναι και δύο

φαινόμενα α ός ένα βαθμό συγχρονίζονται πολύ χαρακτηριστικό και το κείμενο αυτό που μας μεταφέρει την το μοντέλο το πρότυπο του καθολικού ανθρώπου

προσδιορίζοντας με ακρίβεια τα προσόντα του τα χαρακτηριστικά του είναι του μπαλτάσαρ καστιλιόνε τι είναι ο

καστιλιόνε ο καστιλιόνε ήτανε ένας ουμανιστής διπλωμάτης μαθητής μάλιστα του έλληνα σοφού που βρίσκεται στην ιταλία εκείνη την εποχή του

δημητρίου χαλκοκονδύλη και εδώ τον βλέπουμε στον πίνακα αυτόν γράφει το βιβλίο ο αυλικός ο ίδιος υπήρξε αυλικός

και θα μπορούσε να πει κανείς ότι εδώ μπορεί και να περιγράφει τον εαυτό του ε τι θέλει λοιπόν ο καστιλιόνε από τον

αυλικό ποιο είναι το πρότυπο του αυλικού ας προσέξουμε εδώ είναι αξιο σημείο του ότι όλα αυτά λέγονται για ανθρώπους που κινούν στους ανώτερους κοινωνικούς

κύκλους την αριστοκρατία την ανώτερη αστική τάξη σίγουρα σε αστικό περιβάλλον και άρα θυμόμαστε αυτό που

αναφέραμε προηγουμένως ότι η αναγέννηση είναι ένα φαινόμενο που αφορά τις ελίτ της κοινωνίας και μάλιστα τις αστικές ελίτ γράφει λοιπόν ο καστιλιόνε θέλω τον

αυλικό ευγενή πνευματώδη ευφυή και χαριτωμένο εκτιμώ ότι το πραγματικό επάγγελμα του αυλικού πρέπει να είναι αυτό της ενασχόλησης με τα όπλα η αναγέννηση είναι και μια εποχή με

αρκετούς πολέμους ειδικά στην ιταλία έχουμε τους ιταλικούς πολέμους από το τέλος του 15ου αιώνα και μέχρι τον προχωρημένο 16ο αιώνα πρέπει να είναι

δυνατός και φοβερός ενώπιον των εχθρών αλλά σε όλες τις άλλες περιπτώσεις πρέπει να είναι ανθρώπινος μετρημένος και σοβαρός βλέπουμε εδώ στην πρώτη

παράγραφο ότι προσδιορίζονται τα ψυχικά προσόντα του αναγεννησιακού ανθρώπου δηλαδή δυνατός και φοβερός απέναντι στους εχθρούς

ανθρώπινος μετρημένος και σοβαρός σε κάθε άλλη περίπτωση πάμε παρακάτω θέλω να γνωρίζει όχι μόνο τα λατινικά αλλά και τα ελληνικά να γνωρίζει να γράφει σε

στίχους και σε πεζό θα ήθελα επίσης να γνωρίζει πολλές ξένες γλώσσες στην παράγραφο αυτή προσδιορίζονται τα

πνευματικά του προσπ ντα και βλέπουμε τι θέση κατέχει στον πνευματικό οπλισμό του αναγεννησιακού ανθρώπου η γνώση των

κλασικών γλωσσών των λατινικών και των ελληνικών πάμε στην τελευταία παράγραφο θα έπρεπε εξίσου να γνωρίζει να κολυμπά

να αθλείται στο τρέξιμο και τη λιθοβοληθεί μου φαινόταν ανεπαρκής αν δεν είχε γνώσεις μουσικής στην παράγραφο

αυτή βλέπουμε τα σωματικά του προσόντα είπαμε ότι ο άνθρωπος της αναγέννησης δίνει αξία στο σώμα του ενδιαφέρεται για το σώμα του για την υγεία για τη ρώμη

του σώματος την ομορφιά του σώματος η γυμναστική είναι αυτή που τα εξασφαλίζει αυτά εδώ λοιπόν βλέπουμε ότι ο αυλικός ο

αναγεννησιακός άνθρωπος πρέπει να έχει και σωματικά προσόντα και βέβαια και προσόντα που έχουν σχέση με την αισθητική οι γνώσεις της μουσικής είναι

απαραίτητες για μια αισθητική αγωγή που θα είναι θα λέγαμε το επιστέγασμα αυτής της αγωγής συνολικά ο σουά ραπε

εκπροσωπεί την αναγέννηση στη γαλλία είναι γιατρός και συγγραφέας στο έργο του ραμπλ το πολύ γνωστό του έργο γαργαντούας και πανγ ε

περιγράφεται η ιστορία δύο γιγάντων του πατρός και γαργαντούα και του υιού πανκιλ ο υιός ταγιέ στέλνεται να σπουδάσει σστο παρίσι το έργο

χαρακτηρίζεται από καυστική σάτρα γ αυτό και λογοκρίθηκε και από την καθολική εκκλησία και από το πανεπιστήμιο του

παρισιού της σορβόνη ε ο ραμπλ ασκεί κριτική σε πολλά ε ζητήματα της εποχής του που αφορούν την εκκλησία στο έργο

αυτό παρουσιάζονται οι πλευρές της αγωγής όπως τις είδαμε και στο προηγούμενο απόσπασμα από τον

αυλικό του μπαλτάσαρ καστιλιόνε δηλαδή στόχοι οι οποίοι ε οδηγούν στη διαμόρφωση του καθολικού ανθρώπου του homo universalis και που

επιτυγχάνονται με κάποιες συγκεκριμένες σπουδές που αφορούν τις επιστήμες τις γλώσσες την θεολογία την εξάσκηση τον

πρακτικό βίο την εξάσκηση στα όπλα τη σωματική ρώμη και όλα αυτά εδώ ερχόμαστε σε μια άλλη πλευρά του φαινομένου η συμβολή των ελλήνων λογίων στην

ανθρωπιστική κίνηση ε το βυζάντιο κατά τους τελευταίους αιώνες είχε ζήσει και αυτό

ένα μια ενδιαφέρουσα πνευματικά περίοδο τη λεγόμενη ε παλαιολόγεια αναγέννηση ε και μάλιστα είναι αξιοπρόσεκτο ότι ενώ

το κράτος παρακμάζει και ευθύνη συρρικνώνεται ε και τέλος πάντων μπαίνει σε μία τροχιά αφανισμού το βυζαντινό κράτος την ίδια

εποχή παρατηρείται μία πολύ σημαντική επίδοση στις τέχνες στα γράμματα έχουμε σημαντικούς ανθρώπους έλληνες βέβαια οι οποίοι είναι

θεματοφύλακες της αρχαίας σοφίας και θα την μεταφέρουν τώρα στην ιταλία που θα γίνει το λίκνο της αναγέννησης η επαφή των ελλήνων λογίων

με την ιταλία χρονολογείται πριν από την άλωση με αυτές τις αποστολές που οργάνωναν οι τελευταίοι βυζαντινοί αυτοκράτορες ο μανουήλ ο ος και ο

ιωάννης ος παλαιολόγος προσπαθώντας να κερδίσουν την υποστήριξη του πάπα για μία σταυροφορία υπήρξαν δηλαδή απεσταλμένοι τους εν είδη μόνιμων

πρεσβευτών όπως ήταν ο μανουήλ χρυσολωράς ας πούμε σταλμένος από τον αυ αυτοκράτορα μανουήλ τον ο κατά την περίοδο αποκλεισμού της

κωνσταντινούπολης από τον σουλτάνο βαγιαζητ 1394 μέχρι 1402 ο μανουήλ χρυσολωράς είναι ένας

διακεκριμένος άνθρωπος μορφωμένος διανοούμενος που κατά την παραμονή του στην ιταλία έρχεται σε επαφή με τους

κύκλους εκεί στην αυλή του πάπα στη ρώμη και και οι ιταλοί εκείνη την εποχή ενδιαφέρονται πάρα πολύ και αργότερα θα το δούμε περισσότερο αυτό ενδιαφέρονται

για την επαφή με έλληνες πρώτα-πρώτα για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και για την παρακολούθηση μαθημάτων διδάσκουν

αυτοί με κάποιες αφορμές δίνουν διαλέξεις διδάσκουν ε και μάλιστα διδάσκουν την πλατωνική φιλοσοφία η οποία είναι άγνωστη στους ιταλούς αφού

όλος ο μεσαίωνας στη δύση χαρακτηρίζεται από μία εμμονή στον αριστοτέλη τον οποίον οι δυτικοί τον ήξεραν

από μεταφράσεις α στα λατινικά που προέρχονταν από αραβικά έργα κυρίως όμως έχουμε μία μεγάλη συγκέντρωση θα λέγαμε

λογίων ιταλών και ελλήνων στο πλαίσιο της φλωρεντινή συνόδου του 13738 που έγινε επί αυτοκράτορα ιω 8ου

του παλαιολόγου και όπως είπαμε στη σύνοδο αυτή έγινε δεκτή η το πρωτείο του πάπα και η ένωση υπογράφτηκε έστω στα

χαρτιά η ένωση των εκκλησιών της εκκλησίας της ρώμης με την εκκλησία της κωνσταντινούπολης υπενθυμίζω ότι ο αυτοκράτορας είχε ταξιδέψει στην ιταλία

επικεφαλής μιας πολυπληθέστατους από 700 ανθρώπους με μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν κάποιες πολύ σημαντικές

μορφές της βυζαντινής διανόησης εκείνη την εποχή όπως ήταν ο γεώργιος σχολάριος ο μάρκος ο ευγενικός ο βυσανης και

βεβαίως ο σημαντικότερος από όλους ίσως ο γεώργιος πλήθων εδώ δεξιά βλέπουμε τον βυσσωκα [μουσική]

επίσκοπο ο οποίος ορθόδοξο επίσκοπο ο οποίος μεταστράφηκε στο ρωμαιοκαθολικό δόγμα και έκανε καριέρα ως

εκκλησιαστικός άνδρας στη δύση φτάνοντας μέχρι να αναδειχθεί καρδινάλιος ο βυρων υπήρξε μια σπουδαία μορφή της διανόησης

της ελληνικής διανόησης της εποχής εκείνης και βεβαίως της ιταλικής διανόησης ε και ήταν μανιώδης συλλέκτης χειρογράφων πάρα πολύ ενδιαφέρονται ο

ιταλία εκείνη την εποχή για ελληνικά χειρόγραφα τα οποία έρχονται από την κωνσταντινούπολη ο ο βυρων είχε μία σημαντική βιβλιοθήκη θα δούμε ποια ήταν

η τύχη της παρακάτω εδώ βλέπουμε εικόνες από τη φλωρεντινή σύνοδο αριστερά το χρονικό της νυρεμβέργης και δεξιά μία μικρογραφία μία

ε αναπαράσταση της φλωρεντίας που είναι και η πόλη όπου διεξάγεται εν μέρη η σύνοδος αυτή εδώ βλέπουμε έναν άλλο σημαντικό αυτός είναι

βέβαια διαφορετικός από τον αρίωνα πρόκειται για το γεώργιο σχολάριο φανατικός ανθενωτικοί όταν επέστρεψε στην κωνσταντινούπολη αυτός και μερικοί άλλοι

δεξιά εδώ ο σχολάριος αρνήθηκαν την υπογραφή τους στην στον όρο της ένωσης και ξέρουμε βέβαια ότι ο σχολάριος

αναδείχθηκε και πρώτος πατριάρχης της κωνσταντινούπολης επί οθωμανος από τον ίδιο τον σουλτάνο τον μωάμεθ τον πορθητή

ο σχολάριος ήταν εξαιρετικά μορφωμένος αλλά ήταν οπαδός του αριστοτελισμος

σε κόντρα με τον γεώργιο γεμιστό πλήθωνα ο οποίος ήταν οπαδός του πλατωνισμού ο σημαντικότερος οπαδός του πλατωνισμού

την εποχή εκείνη αριστερά βλέπουμε έναν άλλον ανθενωτικοι μητροπολίτη εφέσου τον μάρκο τον ευγενικό ε μπροστά στον πάπα ευγένιο

τον ττα λέγεται ότι ο πάππας ήταν πολύ προβληματισμένος από την άρνηση του μάρκου του ευγενικού να υπογράψει την

τον όρο της ένωσης ο μάρκος ο ευγενικός αρν ήταν ο μόνος που αρνήθηκε να την υπογράψει ενώ όπως είπαμε ο σχολάριος πήρε πίσω την υπογραφή του αργότερα και

ζήτησε να συναντήσει τον μάρκο σε μί προσπάθεια να τον μεταπείσει απέτυχε ωστόσο και λέγεται ότι ο πάππας

εξέφρασε κατόπιν την απογοήτευσή του ε θεωρώντας ότι αφού δεν πείστηκε ο μάρκος

ο ευγενικός η όλη η υπόθεση αυτή είχε αποτύχει ένας άλλος σημαντικός έλληνας αυτός προηγείται

των όσων είδαμε προηγουμένως ε είναι ο μανουήλ χρυσολωράς ο οποίος βρίσκεται στην ιταλία ως εκπρόσωπος όπως είπαμε

του βυζαντινού αυτοκράτορα μανουήλ του δου παλαιολόγου η συμβολή τους λοιπόν όλων αυτών των ελλήνων λογίων στην ανθρωπιστική κίνηση είναι πάρα πολύ

σημαντική ε διότι αυτοί υπήρξαν θεματοφύλακες της αρχαίας σοφίας και ειδικά του πλατωνισμού τον οποίον τον συνέστησαν κατά κάποιο τρόπο στους

ιταλούς λογίους που τον αγνοούσαν μέχρι τότε άρα λοιπόν ενίσχυσαν τις ανθρωπιστικές σπουδές στην ιταλία ε

έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον για εκδόσεις αρχαιοελληνικών κειμένων μην ξεχνάμε ότι μπαίνουμε σιγά-σιγά ταυτόχρονα σχεδόν

και στην εποχή της τυπογραφίας αρα το βιβλίο θα αναπαράγεται με διαφορετικό τρόπο από ότι πριν και τα χειρόγραφα όλα

αυτά που κομίζουν οι άνθρωποι αυτοί από την κωνσταντινούπολη από τις ελληνικές χώρες θα γίνουν γρήγορα εκ δόσεις

τυπωμένων βιβλίων σε σπουδαία κέντρα εκδοτικά ανάμεσα στα οποία το σημαντικότερο ίσως είναι η βενετία και βεβαίως το ενδιαφέρον τους για τη

συλλογή των χειρογράφων οι ίδιοι είναι συλλέκτες χειρογράφων και ενθαρρύνουν και τους σημαντικούς ηγεμόνες της εποχής

εκείνης να γίνουν συλλέκτες χειρογράφων άλλωστε όπως έχουμε πει υπήρξαν με κείνες τέτοιων ανθρώπων οι εγεμ ες στη

φλωρεντία στο μιλάνο στη ρώμη οι πάπες εδώ απεικονίζεται ο πλήθων και ο τάφος του στον ναό των μαλατέστα στο ρίνη της

ιταλίας ο πλήθων υπήρξε μακροβιότητας ε πέθανε λίγο πριν την πτώση της κωνσταντινούπολης και του μιστρά στα χέρια των οθωμανών ε η λατρεία των

ανθρώπων της αναγέννησης των ιταλών αναγεννησιακών προς το πρόσωπο του πλήθωνα ήταν τέτοια

ώστε ε παρότι ο πλήθωνα πέθανε στο μιστρά και ενταφιάστηκε στο μιστρά μία αποστολή ιταλών από το ρίνη με

επικεφαλής κάποιον από τους από τον ηγεμονικό οίκο της πόλης έναν μαλατέστα δηλαδή ε έκαμαν μία αποβατική θα λεγε κανείς

καταδρομική επιχείρηση για να είμαι πιο ακριβής στο μιστρά ε όπου που αποβιβάστηκαν πήγαν μέσα στην πόλη ε

ξέθαψαν την τα οστά του πλήθωνα και τα μετέφεραν σε αυτό το μαυσωλείο εδώ που βλέπουμε στο ρίμινι ε απο λατρεία προς

τον πλήθωνα και υποστηρίζοντας ότι δεν ήταν δυνατόν ο πλήθωνα να αναπαύεται σε μία γη που ήταν υπό την κατοχή ε των

οθωμανών αλλά έπρεπε να βρίσκεται μεταξύ ελευθέρων ανθρώπων και έτσι μετέφεραν τα οστά του και βρίσκονται μέχρι σήμερα εκεί στο ρίμινι της ιταλίας εδώ βλέπουμε

μια από τις πιο σπουδαίες βιβλιοθήκες της εποχής εκείνης είναι η μαρκιανή βιβλιοθήκη της βενετίας η βενετία υπήρξε

καταφύγιο πολλών ελλήνων της διασποράς μετά την άλωση ο πυρήνας για τη συγκρότηση της βιβλιοθήκης αυτής ήταν η προσωπική βιβλιοθήκη του καρδιναλίου

βυσανης κληρο δότη ε μετά το θάνατό του στο κράτος της βενετίας και εδώ μια άλλη σπουδαία

βιβλιοθήκη που την οργάνωσαν οι μέδικοι είναι η λαυρεντιανή βιβλιοθήκη της φλωρεντίας από το όνομα του ηγεμόνα του

λαυρεντίου των μεδίκων εδώ βλέπουμε άλλες σημαντικές μορφές της αναγέννησης πρόκειται για τον έρασμο ο έρασμος ζει

στις κάτω χώρες είναι μια πολύ σημαντική αναγεννηση κή μορφή ο έρασμος θα δούμε ότι θα γράψει κιόλας σστο πνεύμα της

μεταρρύθμισης που θα αρχίσει λίγο αργότερα στη γερμανία ε ο έρασμος θα υποστηρίξει την άποψη ότι οι άνθρωποι

δεν γεννιούνται αλλά γίνονται και τι σημαίνει αυτό το γίνονται αυτό σημαίνει ότι η αντίληψη του εράσμου είναι αντίληψη καθαρά

αναγεννησιακή ότι η παιδεία η εκπαίδευση είναι εκείνη η οποία διαμορφώνει τον άνθρωπο και άρα εδώ η

αγωγή αποκτάει ένα καινούργιο νόημα ε μία άλλη αντίληψη που αφορά την επιστήμη αυτή τη φορά την εκφράζεται από τον γαλιλαίο ο οποίος είναι λίγο

μεταγενέστερος βέβαια ο γαλιλαίος είναι επιστήμονας είναι φυσικός θα υποστηρίξει και θα αποδείξει την θεωρία του κοπέρνικου που βασίζεται

στην στην αντίληψη ότι δεν είναι η γη ακίνητη και γύρω της στρέφονται τα ουράνια σώματα αλλά είναι ο ήλιος γύρω από τον οποίο στρέφεται η γη και δεν

αποτελεί βέβαια η γη το κέντρο του κόσμου αυτή ήταν μία παρατήρηση ήδη του κοπέρνικου θα την αναπτύξει ο γαλιλαίος ο οποίος θα χρησιμοποιήσει και

τηλεσκόπιο και θα ανακαλύψει και κάποιους ε πλανήτες του συστήματος θα τους δει δηλαδή του ηλιακού συστήματος όπως παραδείγματος χάρη τους δορυφόρους

ε του πλανήτη δία τους οποίους και θα ονομάσει ο ίδιος είναι γνωστή η ιστορία με την δίκη του στην ιερά εξέταση και με τον τρόπο με τον οποίο προσπάθησε να

αποφύγει το την τιμωρία η πεποίθηση του γαλιλαίου είναι ότι η επιστήμη εξελίσσεται με την παρατήρηση την εμπειρία και το πείραμα αυτές είναι οι

προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της επιστήμης ε δεν είμαστε όμως ακόμα στον μεγάλο αιώνα της επιστήμης παρότι η επιστήμη μεσε εκείνη την εποχή

προσπαθούν και καταφέρνουν σε ένα βαθμό να αποδεσμευθούν από τη θεολογία η οποία θέτει φραγμούς θέτει εμπόδια στην ανάπτυξή τους ε ο αιώνας της επιστήμης

θα είναι ο διαφωτισμός πολύ αργότερα ε να σημειώσουμε εδώ μια παρατήρηση ότι όταν πεθαίνει ο γαλιλαίος τη χρονιά που πεθαίνει ο γαλιλαίος γεννιέται στην

αγγλία ο ισαακ ντον ο οποίος είναι ο θεμελιωτης τηςς νεότερης φυσικής ε και είναι και εκείνος ο οποίος με το έργο

του το επιστημονικό του έργο εγκαινιάζει την περίοδο του διαφωτισμού ο οποίος συμπληρώνει κατά κάποιο τρόπο την

αναγέννηση στον τομέα της επιστήμης εδώ έχουμε μία ένα απόσπασμα το οποίο αναφέρεται στην

αντίληψη που υπάρχει για την νέα αγωγή ε ο vitorino da feltre αντιπροσώπευε την άποψη ότι ο δάσκαλος μπορεί να προσφέρει

με ελκυστικό τρόπο ε να προσφέρει τη γνώση με ελκυστικό τρόπο ο ίδιος δίδασκε ανάγνωση και γραφή μέσω κινητών στοιχείων τα κινητά στοιχεία θα τα

χρησιμοποίησε ο γουτεμβέργιος θα δούμε παρακάτω για την τυπογραφία που ήταν μια επανάσταση στον τομέα της διάδοσης της

γνώσης και της αναπαραγωγής των βιβλίων της στοιχειώδης γνώσης αριθμητικής με παιχνίδια πολύ ενδιαφέρο ν αυτό για τους τρόπους που με τους οποίους μπορεί να

γίνει πιο ελκυστική η μάθηση στις κατώτερες τάξεις δίδα και θρησκευτικά εδώ βλέπουμε βέβαια και μία διαφοροποίηση του αντικειμένου της

διδαχής ανάλογα με την περίπτωση σε ποιον απευθύνεται ενώ στις ανώτερες επίκεντρο των μαθημάτων του ήταν η ελληνική και κυρίως η λατινική

λογοτεχνία πάντα τόνιζε ότι η απόκτηση γνώσεων δεν αποβλέπει τόσο σε μια θεωρητική καλλιέργεια όσο στην

αντιμετώπιση της καθημερινής ζωής έχει και αυτό το χαρακτήρα η γνώση δηλαδή ότι η πρακτική της πλευρά πέρα από τη

θεωρητική ο ιωάννης γουτεμβέργιος είναι ένας χρυσοχόος το επάγγελμα ο οποίος υπήρξε εφευρέτης της τυπογραφίας

δηλαδή ήταν εκείνος ο οποίος σκέφτηκε να χρησιμοποιησει τα κινητά στοιχεία μεταλλικά σε μεταλλική μορφή και να είναι αυτόνομα τα μεταλλικά στοιχεία

τοποθετούνται σε ένα τελάρο όπως βλέπουμε εδώ δεξιά δηλαδή διαμορφώνεται ένα κείμενο συστήνεται ένα κείμενο με

κινητά μεταλλικά στοιχεία τα οποία τοποθετούνται δίπλα-δίπλα ώστε να σχηματίζουν λέξεις και στήλες και από πάνω έχουμε το πιεστήριο το οποίο εξασφαλίζει την

ομοιόμορφη αποτύπωση του κειμένου το οποίο βρίσκεται στο τελάρο πάνω σε χαρτί με

πιο καλλής ποιότητας μελάνη αυτή τη φορά έτσι ώστε να έχουμε ένα άρτιο αισθητικά αποτέλεσμα οπότε θα έχουμε την

επανάσταση στον τομέα διάδοσης της γνώσης πολύ σημαντική θα μπορούσε να την παραλληλίσει κανείς με τη σύγχρονη επανάσταση που έφεραν έφερε το

διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κάτι ανάλογο είναι η τυπογραφία τον 15ο αιώνα ο γουτεμβέργιος είναι

γερμανός στο mines της γερμανίας και εδώ βλέπουμε το πιεστήριο του και βέβαια α εδώ μπορούμε να δούμε στον χάρτη τα

σημαντικότερα εκδοτικά κέντρα που συμβαίνει να είναι να βρίσκονται και σε εστίες της αναγέννησης όπως είναι εδώ οι

κάτω χώρες ε η κεντρική γαλλία η γερμα με τη γεντί το mins απ όπου ο γουτεμβέργιος καταγόταν και βέβαια την

ιταλία κυρίως τη βενετία τη φλωρεντία και τη ρώμη το μιλάνο επίσης που είναι πολύ σημαντικά εκδοτικά κέντρα ειδικά η

βενετία για τα ελληνικά βιβλία είναι πάρα πολύ σημαντικό εκδοτικό κέντρο πάρα πολύ γνωστές οι εκδόσεις της βενετίας για τους αρχαίους έλληνες

συγγραφείς και εδώ το πρώτο τυπωμένο βιβλίο του γουτεμβέργιου η βίβλος βέβαια με κινητά μεταλλικά στοιχεία όπως είπαμε και με διακόσμηση η βίβλος παραμένει το

πιο πολύ διαβασμένο βιβλίο την εποχή εκείνη πράγμα που δείχνει ότι οι άνθρωποι του μεσαίωνα δεν ήταν καθόλου δεν είχαν απομακρυνθεί καθόλου από τη

θρησκευτική τους πίστη μόνο που τώρα την προσέγγιζαν διαφορετικά σε αυτές τις δύο πίτες μπορούμε να εκτιμήσουμε την τόσο

την τις εκδόσεις την τι είδους εκδόσεις έχουμε όσο και τη γλώσσα στην οποία είναι γραμμένα τα βιβλία αυτά ας δούμε

την πρώτη πτα αριστερά βλέπουμε ότι τα θρησκευτικά βιβλία εξακολουθούν να είναι να έχουν ένα σημαντικό ποσοστό

είναι το 45% των εκδόσεων ε αυτό βέβαια δείχνει ότι είπαμε και προηγουμένως ότι το μεσαιωνικό θρησκευτικό συναίσθημα

εξακολ θ να είναι έντονο άλλωστε μεγάλο μέρος από τους εγγράμματος της εποχής εκείνης οι οποίοι μελετούν και γράφουν

είναι κληρικοί επομένως ενδιαφέρονται για θρησκευτικά βιβλία ακολουθεί ένα 30% φιλολογικών βιβλίων κάτι που

συναρτάται βέβαια με το αναγεννητικό φαινόμενο με τον ανθρωπισμό και με την συνεχόμενη συνεχή αύξηση των λογίων

που είναι ανθρωπιστές ενώ αντιθέτως παρατηρούμε ότι είναι ακόμα πολύ λίγα σχετικά λίγα τα επιστημονικά βιβλία εδώ το κίτρινο η επιστημονική γνώση

αντιμετωπίζεται ακόμα με επιφυλακτικότητα και της ασκείται και κάποια πολεμική εκ μέρους της

εκκλησίας γ αυτό και η επιστήμη δεν έχει ακόμα βρεθεί στην μεγάλη της στιγμή θα συμβεί αργότερα αυτό την εποχή του του διαφωτισμού απ την εποχή του διαφωτισμού

και μετά γ αυτό είναι και σχετικά λίγα και τα νομικά βιβλία είναι λίγα αλλά όχι για τον ίδιο λόγο η νομική επιστήμη

είναι η υπόθεση λίγων ειδικών επομένως τα αντίστοιχα βιβλία έχουν περιορισμένη ε κυκλοφορία τώρα περνώντας στη δεξιά

πίτα βλέπουμε τις γλώσσες στις οποίες είναι εκδε δομένικο το ποσοστό των βιβλίων που

είναι που εκδίδονται στα λατινικά και μικρό το 25 μόνο αυτών που εκδίδονται σε ευρωπαϊκές

ε γλώσσες η λατινική ήταν σε όλο το μεσαίωνα βέβαια η μοναδική γραπτή γλώσσα στη δύση ε και οι εθνικές γλώσσες τώρα

γαλλικά αγγλικά ιταλικά της εποχής εκείνης δεν είχαν ακόμα καλλιεργηθεί τόσο συστηματικά ώστε να μπορούν νανα αποτελούν ένα

επαρκές μέσο έκφρασης σε κλάδους πέρα από τη λογοτεχνία έχουμε λογοτεχνικά έργα γραμμένα στις εθνικές γλώσσες βέβαια

αλλά η επιστημονική έκφραση έχει υψηλότερες απαιτήσεις στις οποίες ακόμα οι γλώσσες αυτές δεν μπορούν να

ανταποκριθούν όσο περνάνε όμως τα χρόνια ε θα συμβαίνει να κερδίζεις σε έδαφος να κερδίζουν σε έδαφος οι ευρωπαϊκές γλώσσες και να υποχωρούν τα λατινικά

παρά ταύτα μέχρι σήμερα ακόμα σε φιλολογικές εκδόσεις παραδείγματος χάρη εκδόσεις της λψς και της οξφόρδης εννοώ

εκδόσεις στερεότυπες με το στερεότυπο κείμενο μόνο οι εισαγωγές και τα κριτικά υπομνήματα είναι γραμμένα στα λατινικά